Koło uczuci pomaga nazwać emocje. Dlaczego to takie trudne?

Nazwanie własnych emocji wydaje się proste, ale według badań około 10% ludzi ma z tym poważne trudności. Pomóc może „koło uczuć”, czyli prosty schemat, który od kilku lat zyskuje popularność w gabinetach terapeutów i w szkolnych salach.
Jak działa koło uczuć
Narzędzie przypomina wykres kołowy: trzy współśrodkowe kręgi podzielone na kolorowe sektory. W samym środku znajdują się podstawowe emocje, takie jak smutek, radość czy złość. W kolejnych kręgach rozgałęziają się one na coraz bardziej szczegółowe odcienie, na przykład skruchę, dumę albo poczucie upokorzenia. Użytkownik zaczyna od ogólnego określenia i krok po kroku dochodzi do trafniejszego.
Koło powstało na początku lat 80. w pracy dr Glorii Willcox, psychologa ze Stanów Zjednoczonych. Dziś można je kupić jako laminowany plakat, drewniany obrotowy stojak na biurko, a nawet poduszkę z wyszytym wzorem.
Ziarnistość emocjonalna, czyli po co dokładne słowa
Za potrzebą takiego narzędzia stoi zjawisko zwane ziarnistością emocjonalną. Opisała je w 2004 roku Lisa Feldman Barrett, specjalista od neuronauki. Chodzi o umiejętność precyzyjnego rozpoznawania i nazywania emocji zamiast wrzucania ich do worka z napisem „źle” albo „smutno”. To trochę różnica między widzeniem samych kolorów podstawowych a widzeniem pełnej gamy odcieni.
Dr Katie Hoemann z University of Kansas zwraca uwagę, że wartość tej umiejętności polega na wglądzie: chodzi nie tylko o to, co czujemy, ale też dlaczego i co z tym zrobić. Przykład: ktoś wie tylko, że jest mu smutno, aż w końcu uświadamia sobie, że to samotność. Wtedy łatwiej sięgnąć po telefon do znajomego albo zapisać się do grupy biegowej.
Badania łączą wyższą ziarnistość emocjonalną m.in. z mniejszym ryzykiem chorób psychicznych, skuteczniejszym radzeniem sobie z emocjami i mniejszą szansą nawrotu u osób wychodzących z uzależnienia. Dr David Kimhy z Icahn School of Medicine at Mount Sinai, współautor niedawnego przeglądu badań, mówi, że wyniki są spójne: lepsze nazywanie emocji idzie w parze z lepszym zdrowiem psychicznym i funkcjonowaniem społecznym. Dokładne przyczyny tej zależności nie są jeszcze znane.
Kimhy tłumaczy to tak: „Jeśli wiesz tylko, że czujesz się źle, trudno wiedzieć, jakiej strategii użyć”. Bez nazwy emocji ludzie sięgają po znane sposoby, np. unikanie (przewijanie mediów społecznościowych, odkładanie trudnej rozmowy), agresję albo „samoleczenie” w postaci używek czy objadania się. Precyzyjne słowa pomagają też w relacjach, bo komunikat „jestem sfrustrowany” mówi rozmówcy więcej niż „jest mi źle”.
Jak ćwiczyć i na co uważać
Ziarnistość emocjonalna nie jest cechą stałą, tylko umiejętnością, którą można trenować. Koło uczuci dostarcza słownictwa, ale jak przy nauce języka, efekty przychodzą dopiero z praktyką. Najlepiej łączyć je z np. prowadzeniem dziennika i analizą konkretnych sytuacji. Eksperci przypuszczają, że pomagają też uważność (mindfulness), notowanie nastroju i terapia, zwłaszcza poznawczo-behawioralna. Uczy ona rozróżniać myśli, emocje, doznania z ciała i zachowania, które pacjenci często mieszają.
Są też ostrzeżenia. Osoby, które mają ogromne trudności z opisaniem uczuć lub podejrzewają aleksytymię (dosłownie „brak słów dla emocji”), powinny skonsultować się ze specjalistą, a nie polegać wyłącznie na samopomocy. Aleksytymia nie jest diagnozą, ale często towarzyszy autyzmowi, depresji czy zespołowi stresu pourazowego. Hoemann przestrzega ponadto przed szukaniem idealnego słowa na każde doznanie, bo u skłonnych do rozmyślań koło może tylko nasilić ruminację. Chodzi o to, by nazwać emocję, uporządkować doświadczenie i pójść dalej.
Co to oznacza w praktyce
Z artykułu nie wynika, by trzeba było kupować specjalny gadżet. Sens ma sama idea: gdy czujemy się „źle”, warto zadać sobie pytanie, czy to złość, wstyd, rozczarowanie, czy lęk, i co wynika z każdej z tych odpowiedzi. Ćwiczenie można zrobić z kartką papieru i własną listą słów.
W Polsce, podobnie jak gdzie indziej, osoby, którym nazwanie uczuć sprawia duże trudności, mogą porozmawiać z psychologiem lub psychoterapeutą. Warto pamiętać, że przytoczone badania pokazują związki statystyczne, a koło uczuć to pomoc w nauce, nie metoda leczenia.
Źródło: The Guardian – „Naming your feelings can be harder than you think. This simple tool can help”








